Bu dünyanın Nərimanı...

Müqəddimə…

Üç gündür bu dünya onsuzdur. Onun üçün darıxanların sayı-hesabı yoxdur. Doğmalarından tutmuş onu sevənlərə qədər. Dostları onun üçün çox darıxır. Düz deyirmişlər: adam var, bu dünya boş qalmasın, adamların sayı çox olsun deyə gəlir bu dünyaya. İnsan var bu dünyanı tək özünün varlığı ilə doldurur, zənginləşdirir. Bu dünyanın Nərimanı kimi... Varlığı ilə təntənə yaradan, yoxluğu ilə dünyanı və insanları yetim qoyan əziz, əvəzolunmaz, şərəfli, ləyaqətli, ədəbiyyatın nəhəng simalarından biri olan xalq şairimiz Nəriman Həsənzadə. O, başdan ayağa Qazaxlı idi. Poylu beşiyi boş qaldı. Yurduna bağlı, ləhcəsinə bağlı, sədaqətin özü olan sədaqətli həyat yoldaşı ata, dost, yoldaş, vətəndaş və Azərbaycanlı Nəriman Həsənzadə. Onun şeirlərində təbiətin və insanların bütün duyğuları, hisləri ortada idi. Dağ çayları qədər safdır onun şeiriyyatı. Daşlardan süzülən buz kimi, su misalıdır onun şeiriyyatı. Təşnə ürəklərə sərinlik gətirən dağ suyu. Bu dünya bir Nəriman itirdi. Fərqinə vardı kimi itirdiyini. Sənətkarın yaşı olmaz. Nəriman Həsənzadə bu cür əqidə və istedad sahiblərindən idi. Bəli, Nəriman müəllim insanşunaslıq məktəbinin məzunu idi. Şöhrəti artdıqca sadəliyi və səmimiyyəti də onunla bu həyat yolunda qoşa addımlayırdı. Bir körpə qəlbinə malik idi. “Qurvan olum, dərdin alem, ha can” – bu onun hamımızla, hər kəslə danışıq ünsiyyəti idi. İnsana o qədər xoş idi. Bu boyda istedad və şöhrət sahibinin, statuslar sahibinin insanla münasibəti tam fərqli idi. Təkəbbürdən uzaq, təbii, səmimi.

Bəli, bu dünya boş qaldı… Dostlar, doğmalar… Bütöv Azərbaycan bir Nəriman itirdi. Cismən itirdi. Onun yaratdıqları isə qərinələr, əsrlər keçdikcə yaşayacaq. Əbədiyaşarlıq şəhadətnaməsi qazanan əsərlər və onun yaradıcısı, Azərbaycanın ləyaqətli ziyalısı, alimi, ictimai xadimi, sənətkarı, xalq şairi Nəriman Həsənzadə…

Bəzən elə insanlar olur ki, onların yoxluğu təkcə bir ailənin, bir nəslin, bir mühitin yox, bütöv bir xalqın ağrısına çevrilir. Belə insanların ömrü təqvimdə yazılan illərlə ölçülmür. Onların ömrü xalqın yaddaşında, sözündə, ruhunda, sevgisində yaşayır. Onlar həyatdan köçəndə zaman sanki bir anlıq dayanır, insanlar bir-birinə baxaraq itirdiklərinin böyüklüyünü dərk etməyə çalışırlar. Xalq şairi Nəriman Həsənzadə də məhz belə şəxsiyyətlərdən idi.

Üç gündür bu dünya onsuzdur. Bu üç gün sadəcə təqvimin üç səhifəsi deyil. Bu üç gün minlərlə insanın qəlbində yaranmış boşluğun, minlərlə xatirənin, yüzlərlə şeirin, saysız-hesabsız görüşlərin sükuta qərq olduğu günlərdir. Onun üçün darıxanların sayı-hesabı yoxdur. Doğmaları, dostları, tələbələri, oxucuları, onu heç yaxından tanımayan, amma şeirləri ilə böyüyən insanlar bu ayrılığı ürəklərində yaşayırlar.

Doğrudan da insanlar iki cür olur. Elələri var ki, sadəcə yaşayır, ömürlərini başa vurur və zamanın axarında itib gedirlər. Elələri də var ki, bir ömrə bütöv bir xalqın sevgisini, tarixini, mənəviyyatını sığışdırırlar. Onlar gedəndən sonra dünya əvvəlki dünya olmur. Çünki onların varlığı dünyanın mənəvi sütunlarından biri idi. Nəriman Həsənzadə də məhz belə insanlardan idi.

Onun varlığı Azərbaycan ədəbiyyatının nəfəsi idi. O, təkcə şair deyildi. O, bütöv bir mənəviyyat məktəbi idi. Onun qələmi insanın iç dünyasına işıq salırdı. Yazdığı hər misrada vətən sevgisi, insan sevgisi, ana sevgisi, torpaq sevgisi yaşayırdı. O, sözün müqəddəsliyini qoruyan sənətkar idi.

Nəriman Həsənzadənin şəxsiyyətində ilk diqqət çəkən xüsusiyyət sadəlik idi. Bəzən şöhrət insanı dəyişir, onu özündən uzaqlaşdırır. Amma Nəriman müəllim şöhrəti artdıqca daha da sadələşirdi. Onun təbəssümü, salamı, insanlara münasibəti heç vaxt dəyişmədi. O, böyük olmaq üçün özünü böyük göstərməyə ehtiyac duymurdu. Böyüklük onun xarakterində, davranışında, düşüncəsində yaşayırdı.

O, başdan ayağa Qazaxlı idi. Bu ifadə sadəcə coğrafi mənsubiyyət deyil. Bu ifadə bütöv bir xarakter deməkdir. Qazaxın mərdliyi, sözübütövlüyü, vəfası, kişiliyi, dostluğa sədaqəti onun həyatında və yaradıcılığında öz əksini tapmışdı. Poylu qəsəbəsinin torpağı onu böyütmüşdü. O torpağın qoxusu onun misralarında yaşayırdı. İndi isə Poylu başqa cürdür. O doğma beşik böyük oğlunun yoxluğu ilə qərib görünür.

Nəriman Həsənzadə doğulduğu yurda ömrünün sonuna qədər sədaqətlə bağlı qaldı. İnsan haradan gəldiyini unutmamalıdır deyirdi. O, öz kökünü, elini-obasını heç vaxt unutmadı. Hər zaman doğma yurdunun adını qürurla çəkdi. Elə buna görə də insanlar onu yalnız böyük şair kimi deyil, böyük el oğlu kimi də sevirdilər.

Onun şeirlərində Azərbaycan danışırdı. Dağlar danışırdı. Çaylar danışırdı. Kənd yolları, ana laylası, ata ocağı, şəhid məzarları danışırdı. Onun misraları süni pafosdan uzaq idi. Sözləri insanın ürəyinə birbaşa yol tapırdı. Çünki o, yazanda ürəyi ilə yazırdı.

Nəriman Həsənzadənin poeziyasında təbiət də canlı idi. Dağ çaylarının səsi, bulaqların şəffaflığı, küləyin nəğməsi onun misralarında yaşayırdı.

Əsl sənətkar heç vaxt zamanın əsiri olmur. O, zamanı özü yaradır. Nəriman Həsənzadə də belə sənətkar idi. Onun yazdığı əsərlər dünən də aktual idi, bu gün də aktualdır, sabah da aktual olacaq. Çünki o, insanın dəyişməyən hisslərindən yazırdı. Sevgi, vicdan, sədaqət, mərhəmət, Vətən sevgisi heç vaxt köhnəlmir.

O, insanşünas idi. İnsan ruhunun ən incə çalarlarını duymağı bacarırdı. Bir baxışdan insanın halını anlayırdı. Kiminsə kədərini öz dərdi kimi yaşayırdı. Kiminsə sevincini öz sevinci kimi bölüşürdü. Bəlkə də buna görə insanlar onun yanında özlərini rahat hiss edirdilər.

O, heç vaxt insanların arasında məsafə yaratmadı. Böyük vəzifə sahibi ilə də, sadə kənd sakini ilə də eyni səmimiyyətlə söhbət edirdi. İnsanlara yuxarıdan baxmaq onun təbiətinə zidd idi.

Əslində Nəriman Həsənzadənin böyüklüyü də elə buradan başlayırdı. Böyük şair olmaq çətin deyil. Böyük insan olmaq daha çətindir. O isə hər ikisini bacarmışdı.

Onun ailəsinə münasibəti də xüsusi idi. O, sədaqətli həyat yoldaşı, qayğıkeş ata, mehriban baba idi. Ailə onun üçün müqəddəs anlayış idi. Yaradıcılığında da ailə dəyərləri xüsusi yer tuturdu. İnsan həyatının mənası məhz sevgidə, etibarda və sədaqətdə olduğunu dəfələrlə vurğulayırdı.

Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində elə adlar var ki, onlar məktəb yaradırlar. Nəriman Həsənzadə də həmin məktəbin banilərindən biri idi. Onun poeziyası neçə-neçə gənc şairin formalaşmasına təsir göstərdi. Onun sözü, düşüncəsi və estetik baxışları bütöv bir nəsli yetişdirdi.

Nəriman Həsənzadənin yaradıcılığının əsas xətti insan idi. İnsan taleyi, insan vicdanı, insan ləyaqəti. O, insanı ucaldan dəyərlərdən yazırdı. Ona görə də oxucu onun şeirlərində özünü tapırdı.

Nəriman Həsənzadə Vətəni sevməyi öyrədən sənətkarlardan idi. Onun üçün Vətən sadəcə xəritədə bir məkan deyildi. Vətən ana idi, torpaq idi, şəhid qanı idi, bayraq idi, xalqın taleyi idi. Bu müqəddəs anlayış onun bütün yaradıcılığına hakim idi.

Onun səsi də ayrıca bir məktəb idi. Şeirlərini öz səsində dinləyənlər yaxşı bilirlər ki, hər misra ürəyindən gəlirdi. O, sadəcə şeir oxumurdu. O, yaşadığı ömrü danışırdı.

Bu gün onun yoxluğu ağır hiss olunur. Amma əsl sənətkar heç vaxt tam getmir. Onun kitabları yaşayır. Misraları yaşayır. Yetirdiyi insanlar yaşayır. Onun haqqında danışılan xatirələr yaşayır.

Nəriman Həsənzadənin adı Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl səhifələrində əbədi qalacaq. Çünki sözün həqiqi mənasında xalqın şairi idi. O, öz xalqını sevdi, xalqı da onu sonsuz məhəbbətlə sevdi.

Bu mənəviyyat obrazı təkcə bir şairin portreti deyil. Bu, bütöv bir ömrün, bütöv bir xarakterin, bütöv bir məktəbin təsviridir. Burada sadəcə Nəriman Həsənzadənin bioqrafiyası deyil, onun mənəvi dünyası təqdim olunur. Elə bir dünya ki, orada saflıq, dürüstlük, vəfa, mərhəmət və Vətən sevgisi hökm sürür.

Böyük sənətkarların ölüm xəbəri heç vaxt adi xəbər olmur. Çünki onlar sadəcə ailələrinin yox, millətin mənəvi sərvətidirlər. Nəriman Həsənzadənin vəfatı da Azərbaycan xalqının mənəvi itkisi kimi tarixə yazıldı…

Etiraf

Bu gün onun yoxluğunu hiss edən minlərlə insan əslində onun varlığının böyüklüyünü etiraf edir. İnsan yalnız yoxluğunda deyil, sağlığında qazandığı sevgiyə görə əbədiləşir. Nəriman Həsənzadə bu sevgini sağlığında qazandı.

Onun adı çəkiləndə insanların üzündə təbəssüm, gözlərində isə kövrəklik yaranır. Çünki o, insanların qəlbində özünə əbədi yer qazanmışdı. Onun haqqında danışılan hər xatirə insanlıq dərsi, mənəviyyat dərsi, mərhəmət dərsi kimi səslənir.

Dünya böyük sənətkarlarını itirsə də, onların işığı sönmür. Nəriman Həsənzadənin işığı da bundan sonra uzun illər Azərbaycan ədəbiyyatının yolunu işıqlandıracaq. Gənc nəsillər onun şeirlərindən Vətəni sevməyi, insanı sevməyi, vicdanlı yaşamağı öyrənəcəklər.

Bu dünyanın Nərimanı cismani olaraq aramızdan ayrılsa da, onun sözü yaşayır, nəfəsi yaşayır, ruhu yaşayır. Böyük insanlar ölmürlər. Onlar xalqın yaddaşına çevrilirlər. Nəriman Həsənzadə də artıq yaddaşımızın, ədəbiyyatımızın, mənəviyyatımızın ayrılmaz parçasıdır.

Ruhu şad olsun, böyük ustad. Azərbaycan Sizi heç vaxt unutmayacaq. Sizin misralarınız zaman keçdikcə daha da qiymətli olacaq, yeni nəsillərin yoluna işıq salacaq. Çünki Siz bu dünyanın sadəcə Nərimanı deyil, Azərbaycanın söz abidələrindən biri, mənəvi sərvəti, xalqın qəlbində əbədi yaşayan böyük şairisiniz.

PS. V.Şekspir yazırdı: “Şairlər unutqandır…” Nəriman Həsənzadə tarixin sənətkarı idi. Onun silsilə olaraq yazdığı tarixi əsərlər bunun sübutudur. O, tarixin yaratdığı və tarix yaradan böyük şəxsiyyət idi. Ölməz əsərləri haqqında daha sonra…

PSS. “Nərdivan” şeiri (buna böyük əsər deyirik red.) mütəmadi olaraq bizi izləyir. Sənətkar Teymur Əmrahın simasında səslənən ölməz bir əsər. Böyük bir həyat hekayəsi. Hər bir kəsin özününküləşdirdiyi şəxsi taleyini gördüyü ölməz əsər. O dünyasını dəyişəndən daim düşüncələrimizdə əks-səda verir, verir, verir… Dünya bir nərdivandır…

Ruhun şad olsun, Böyük İnsan!

Ustadın ruhuna dərin hörmətlə,

Hürü Hacızadə

Yazıçı-publisist,

“Qızıl qələm” mükafatçısı

Fərid Səfərov

Xezertv.info-nun rəhbəri,

AJB-nin üzvü