Mənəvi kamillik və xeyirxahlıq ünvanı – Səfər Əlirzayev

İnsanın mənəvi kamilliyə doğru yolunda ən böyük dayanacaq Allahı dərk etməkdir. Bu dərk sadəcə dini biliklərin toplusu deyil; o, vicdanın səsi, mərhəmətin dili, xeyirxahlığın əmələ çevrilmiş halıdır. Məhz bu baxımdan Səfər Əlirzayevin həyat və fəaliyyət xətti "Allahın dərkində xeyirxahlıq" fəlsəfəsinin canlı nümunəsi kimi görünür. Onun davranışları, insanlara münasibəti, cəmiyyətə baxışı və əməli addımları sübut edir ki, iman sözlə yox, əməllə ölçülür.
Səfər Əlirzayev üçün Allahı dərk etmək insanı sevməkdən, haqqı qorumaqdan, ehtiyacı olana al uzatmaqdan keçir. O, xeyirxahlığı bir kampaniya deyil, həyat tərzi kimi qəbul edir. Bu publisistik yazı Səfər Əlirzayevin mənəvi dünyasına, xeyirxah əməllərinin ictimai əhəmiyyətinə və Allah anlayışını insani dəyərlərlə birləşdirən baxışına həsr olunur.
Allah anlayışı müxtəlif insanlarda müxtəlif cür, fərqli təzahür edir. Kimisi üçün bu, ibadətin zahiri tərəfidir, kimisi üçün isə həyatın hər anında vicdanla davranmaq məsuliyyətidir. Səfər Əlirzayev bu ikinci yanaşmanın daşıyıcısıdır. Onun düşüncəsində Allahı dərk etmək insanın öz nəfsini tərbiyə etməsi, başqasının ağrısını öz ağrısı bilməsi, ədalətə sadiq qalması deməkdir.
Bu baxışda xeyirxahlıq təsadüfi deyil. O, imanla birbaşa bağlıdır. Çünki xeyirxahlıq insanın daxilindəki nurun zahirə çıxmasıdır. Səfər Əlirzayevin davranışlarında bu nur açıq-aydın görünür: səmimiyyət, təvazökarlıq, səbr və mərhəmət.
Cəmiyyətdə xeyirxahlıqdan çox danışılır, lakin onu əmələ çevirənlər azdır. Səfər Əlirzayev bu azlığın içində seçilənlərdəndir. Onun xeyirxahlığı səs-küylü, nümayişkaranə deyil. Əksinə, səssiz, amma dərin iz buraxan bir xeyirdir.
O, ehtiyacı olan insanlara yardım edərkən bunu adi bir borc kimi yox, məhz insanlıq borcu kimi görür. Yardım etdiyi insanların kimliyinə, mövqeyinə yox, ehtiyacına baxır. Məhz bu nöqtədə onun xeyirxahlığı Allahı dərk etməyin praktik ifadəsinə çevrilir.
Səfər Əlirzayevin insanlarla ünsiyyətində bir incəlik var: hörmət. O, hər bir insana Allahın yaratdığı bir dəyər kimi yanaşır. Bu yanaşma onun dilində, davranışında, qərarlarında özünü göstərir.
İnsanları ayırmır, etiketləmir, mühakimə etmir. Əksinə, dinləyir, anlamağa çalışır və kömək yolunu tapır. Bu xüsusiyyət onu cəmiyyət üçün etibarlı, hörmətli və sevilən bir simaya çevirir.
İman vicdansız olduqda formal olur, vicdan imansız olduqda isə istiqamətsiz. Səfər Əlirzayevin üstün cəhətlərindən biri bu iki anlayışı vəhdətdə yaşamasıdır. Onun üçün iman - vicdanla davranmaqdır, vicdan isə Allahın insana verdiyi ən böyük nemətdir.
Bu vəhdət onun qərarlarında da aydın hiss olunur. O, hər addımını vicdan tərəzisinə qoyur. Haqsızlıq qarşısında susmur, ədalətsizliyə biganə qalmır. Bu isə onu cəmiyyətin mənəvi dayaqlarından birinə çevirir. Səfər Əlirzayevin xeyirxahlığı təkcə fərdi səviyyədə qalmır; o, sosial təsir yaradır. Onun etdikləri başqalarına nümunə olur, xeyirxahlıq zənciri yaradır. Bir yaxşılıq başqa bir yaxşılığın başlanğıcına çevrilir. Bu mənada o, cəmiyyət üçün təkcə xeyirxah insan deyil, həm də mənəvi stimulverici bir fiqurdur. İnsanlar onun timsalında görürlər ki, yaxşı olmaq mümkündür, vicdanla yaşamaq mümkündür və bu yol
insanı ucaldır.
Xeyirxahlığın ən gözəl tamamlayıcısı təvazökarlıqdır. Səfər Əlirzayev bu xüsusiyyəti ilə seçilir. O, etdiyi yaxşılıqları qabartmır, özünü ön plana çıxarmır. Əksinə, kömək etdiyi insanların ümidini, sevincini önəmli sayır.
Bu təvazökarlıq onun Allah anlayışından qaynaqlanır. Çünki o bilir ki, hər bir xeyir əslində ilahi iradənin insan üzərindən təzahürüdür.
"Allahın dərkində xeyirxahlıq" anlayışı Səfər Əlirzayevin həyat fəlsəfəsini ən dəqiq ifadə edən cümlədir. O, Allahı sözlə yox, əməli ilə dərk edir. Xeyirxahlığı ilə imanını, vicdanı ilə inancını sübut edir.
Belə insanlar cəmiyyətin mənəvi sütunlarıdır. Onlar səssizcə, iddiasız şəkildə dünyanı bir az da yaxşı edirlər. Səfər Əlirzayev də məhz bu missiyanı daşıyan, Allahın dərkini xeyirxahlıqda tapan nadir insanlardandır.
İnsanın mənəvi kamilliyə doğru yolunda ən böyük dayanacaq Allahı dərk etməkdir. Bu dərk sadəcə dini biliklərin toplusu deyil; o, vicdanın səsi, mərhəmətin dili, xeyirxahlığın əmələ çevrilmiş halıdır. Məhz bu baxımdan Səfər Əlirzayevin həyat və fəaliyyət xətti "Allahın dərkində xeyirxahlıq" fəlsəfəsinin canlı nümunəsi kimi görünür. Onun davranışları, insanlara münasibəti, cəmiyyətə baxışı və əməli addımları sübut edir ki, iman sözlə yox, əməllə ölçülür.
Səfər Əlirzayev üçün Allahı dərk etmək insanı sevməkdən, haqqı qorumaqdan, ehtiyacı olana əl uzatmaqdan keçir. O, xeyirxahlığı bir kampaniya deyil, həyat tərzi kimi qəbul edir. Bu publisistik yazı Səfər Əlirzayevin mənəvi dünyasına, xeyirxah əməllərinin ictimai əhəmiyyətinə və Allah anlayışını insani dəyərlərlə birləşdirən baxışına həsr olunur.
Səfər Əlirzayevin dünyagörüşündə iman yalnız dini ayinlərlə məhdudlaşmır. O, imanı insanın daxili təmizliyi, niyyəti və davranışı ilə ölçür. Bu baxımdan onun üçün iman gündəlik həyatın hər anında özünü göstərən bir məsuliyyətdir. O inanır ki, Allahı dərk etmək üçün ilk növbədə insanın öz daxilindəki qaranlıqları aydınlatması, nəfsini tərbiyə etməsi və qəlbini kin, nifrət, paxıllıq kimi mənfi hisslərdən təmizləməsi vacibdir.
Bu mənəvi təmizlik isə xeyirxahlıqla tamamlanır. Çünki xeyirxahlıq qəlbin sağlamlığının göstəricisidir.
Səfər Əlirzayev üçün xeyirxahlıq ibadətin ən ali formalarından biridir. O hesab edir ki, insan bir yetimin başını sığalladıqda, bir kasıbın dərdinə şərik olduqda, bir ümidsizin ümidinə çevrildikdə Allaha daha da yaxınlaşır.
Səfər Əlirzayev xeyirxahlığı situativ deyil, sistemli şəkildə həyata keçirən insanlardandır. Onun həyat mövqeyi aydındır: insan yalnız özü üçün yaşamamalıdır. O, ətrafındakı cəmiyyətin bir parçasıdır və bu cəmiyyətin ağrı-acısına biganə qalmaq mənəvi kasıblıqdır.
Bu fəlsəfə onu həm şəxsi münasibətlərdə, həm də ictimai davranışlarda fərqləndirir. O, problemlərə biganə qalmır, imkanları daxilində çözüm yolları axtarır. Bəzən bir sözlə, bəzən bir məsləhətlə, bəzən isə konkret maddi-mənəvi dəstəklə insanların həyatına toxunur. Bu toxunuşlar onun üçün statistik rəqəm deyil, insan taleyidir.
Cəmiyyət çox vaxt səsli xeyirxahlığa alışıb. Ancaq ən təsirli yaxşılıqlar səssiz olanlardır. Səfər Əlirzayev bu səssizliyin içində böyük güc görür. O bilir ki, xeyirxahlıq nümayiş üçün edildikdə mənəvi dəyərini itirir. Onun etdiyi yaxşılıqlar çox vaxt yalnız Allahın və yardım edilən insanın bildiyi əməllərdir. Bu isə onun Allah anlayışının səmimiliyini göstərir. Çünki o, savabı insanların alqışında deyil, ilahi tərəzidə axtarır. Səfər Əlirzayevin həyat yolu gənclər üçün də örnəkdir. O, gənclərə sözlə deyil, davranışı ilə öyrədir. Onun timsalında gənclər anlayır ki, uğur yalnız maddi yüksəliş deyil, mənəvi kamillikdir. İnsan nə qədər yüksəlsə də, qəlbi torpağa yaxın olmalıdır.
Bu nümunəvi mövqe onun ətrafında hörmət mühiti yaradır. İnsanlar ona güvənir, onun sözünə inanır. Çünki bilirlər ki, bu sözlərin arxasında şəxsi maraq yox, vicdan dayanır.
Səfər Əlirzayev Allahı dərk etməyi sosial məsuliyyət kimi qəbul edir. O hesab edir ki, iman insanı passiv etməməlidir. Əksinə, iman insanı daha fəal, daha məsuliyyətli, daha həssas etməlidir.
Bu baxımdan o, cəmiyyətdə baş verən haqsızlıqlara laqeyd qalmır. Zəifin yanında, haqsızlığa məruz qalanın arxasında durmağı özünə borc bilir. Bu mövqe onun xeyirxahlığını fərdi çərçivədən çıxarıb ictimai dəyərə çevirir.
Səfər Əlirzayevin həyatında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri daxili harmoniyadır. O, tələsik qərarlar vermir, emosiyalarına uymur, hər şeyi ölçüb-biçərək edir. Bu sakitlik onun Allahla qurduğu daxili dialoqdan qaynaqlanır.
O, bilir ki, hər bir hadisənin ilahi hikməti var. Bu inam onu çətin anlarda sarsıtmır, əksinə, daha da möhkəmləndirir. Bu möhkəmlik isə xeyirxahlığın davamlı olmasını təmin edir.
Bir dəfə edilən yaxşılıq təsadüf ola bilər, davamlı xeyirxahlıq isə xarakterdir. Səfər Əlirzayev məhz bu xarakterə sahib insandır. Onun xeyirxahlığı mövsümi deyil, ömürlükdür.
Bu davamlılıq onun imanının dərinliyini göstərir. Çünki yalnız möhkəm inanc insanı yorulmadan yaxşılıq etməyə sövq edə bilər. O, xeyirxahlığı həyatının ayrılmaz hissəsinə çevirib.
Səfər Əlirzayevin timsalında biz Allahı dərk etməyin ən saf formalarından birini görürük. Bu dərk səs-küylü deyil, iddiasızdır. Amma təsiri dərin və qalıcıdır.
"Allahın dərkində xeyirxahlıq" onun həyatının, düşüncəsinin və əməllərinin ümumi xülasəsidir. Belə insanlar cəmiyyət üçün nemətdir. Onlar mənəviyyatın canlı təcəssümü, insanlığın səssiz müdafiəçiləridir. Bu publisistik tərif yazı Səfər Əlirzayevin şəxsiyyətinə ehtiramın ifadəsi olmaqla yanaşı, oxucunu da düşünməyə çağırır: Allahı nə qədər dərk edirik və bu dərk həyatımızda nə qədər xeyirxahlığa çevrilir? Səfər Əlirzayev üçün Allah sevgisi abstrakt anlayış deyil. Bu sevgi onun insanlara münasibətində, seçimlərində və susduğu məqamlarda belə özünü göstərir. O, bilir ki, Allahı sevən insan Onun yaratdıqlarını da sevməyi bacarmalıdır. Bu sevgi isə mərhəmətlə, bağışlamaqla, anlayışla ölçülür.
Onun həyatında sevgi məcburiyyət deyil, daxili ehtiyacdır. Kiminsə kədərini bölüşmək, birinin sevincinə şərik olmaq Səfər Əlirzayev üçün mənəvi rahatlıq mənbəyidir. Çünki o inanır ki, insanın qəlbi başqasının dərdinə açıldıqca ilahi nurla dolur.
Xeyirxahlıq təkcə vermək deyil, gözləməyi bacarmaqdır. Bəzən təşəkkürsüz, bəzən anlaşılmadan edilən yaxşılıqlar insanı sınağa çəkir. Səfər Əlirzayev bu sınaqlardan səbrlə çıxan insanlardandır.
O, bilir ki, hər xeyir dərhal qarşılıq tapmaya bilər. Amma bu onu yolundan döndərmir. Əksinə, səbr onun xeyirxahlığını daha da dərinləşdirir. Bu səbr Allahı dərk etməyin ən çətin, amma ən uca mərhələlərindən biridir.
İnsanı həqiqətən azad edən maddi imkanlar deyil, daxili rahatlıqdır. Səfər Əlirzayev bu azadlığı imanla qazanmış insanlardandır. O, paxıllıqdan, nifrətdən, həsəddən uzaq duraraq qəlbini azad saxlayır.
Bu azadlıq ona insanlara qarşı açıq olmağa imkan verir. O, başqasının uğuruna sevinməyi, ehtiyacı olanın əlindən tutmağı zəiflik yox, güc hesab edir. Bu güc isə imanla bəslənir.
Səfər Əlirzayev danışarkən sözün məsuliyyətini anlayan insanlardandır. O, sözün insan qəlbini yaralaya və ya sağalda biləcəyini bilir. Buna görə də dilindən çıxan hər kəlməni vicdan süzgəcindən keçirir. Onun sözləri təbliğat xarakteri daşımır, amma təsirlidir. Çünki səmimidir. O, doğru bildiyini deyir, amma bunu incitmədən, alçaltmadan edir. Bu mövqe onun mənəvi mədəniyyətinin göstəricisidir.
Səfər Əlirzayev üçün Allahı dərk etmək təsadüfi bir hal deyil, şüurlu seçimdir.
Allaha bağlı bir insan haqqında bu yazının məhz müqəddəs Ramazan ayında ərsəyə gəlməsi də hesab edirik ki, Allahın bir lütfüdür...

Hürü Hacızadə
Yazıçı-publisist
“Qızıl qələm” mükafatçısı

Fərid Faiqoğlu