Bu günün və gələcəyin strateji xəritəsi

Məşhur Məmmədov
Milli Məclisin deputatı

16 aprel 2025-ci il tarixində Gürcüstan Prezidenti Mixeil Kavelaşvilinin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın daha da dərinləşdiyini bir daha təsdiqlədi. Bu bəyanat təkcə ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda və Avrasiya regionunda formalaşan yeni geosiyasi düzən kontekstində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan ilə Gürcüstan arasındakı münasibətlər əsrlər boyu davam edən mehriban qonşuluq, etimad və qarşılıqlı dəstək prinsiplərinə əsaslanır. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, bu münasibətlər bu gün yüksək səviyyəli siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq və beynəlxalq platformalarda bir-birinə verilən dəstək fonunda yüksələn xətlə inkişaf edir. Hər iki ölkə bölgənin sabitlik sütunları hesab olunur.
Azərbaycan və Gürcüstanın həyata keçirdiyi ortaq enerji və nəqliyyat layihələri regionun geoiqtisadi xəritəsini yenidən formalaşdırmaqdadır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi layihələr təkcə iki ölkənin maraqlarını deyil, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyi və qitələrarası nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi siyasətini dəstəkləyir.
Bu layihələr sayəsində Azərbaycan bu gün 12 ölkəyə təbii qaz ixrac edir və bu ixracatın böyük hissəsi Gürcüstan ərazisindən keçir. Bu kontekstdə Gürcüstan nəinki tranzit ölkə, həm də strateji tərəfdaş kimi çıxış edir. Orta Dəhlizin əsas hissəsi olan bu marşrut Avropa ilə Asiyanı birləşdirən ən səmərəli alternativdir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd etdiyi kimi, Cənubi Qafqaz uzun illər münaqişələrlə xarakterizə olunsa da, artıq bölgədə yeni reallıqlar yaranır. Azərbaycan və Gürcüstan bölgədə sülhün və sabitliyin təmin olunmasına töhfə verən əsas aktorlardır. Regional əməkdaşlıq, qarşılıqlı dəstək və diplomatik təşəbbüslər bu vizyonun praktiki təzahürüdür.
İki ölkə arasında münasibətlər təkcə prezidentlər səviyyəsində deyil, baş nazirlər, xarici işlər nazirləri və parlamentlərarası platformalar vasitəsilə də daim inkişaf etdirilir. Hökumət və parlament üzvlərinin qarşılıqlı səfərləri, birgə hökumətlərarası komissiyalar, XİN-lərarası məsləhətləşmələr və dostluq qrupları bu əməkdaşlığın davamlılığını və dərinliyini təmin edir.
119-dan çox hüquqi sənədin imzalanması iki ölkə arasında normativ-hüquqi bazanın kifayət qədər möhkəm əsaslara söykəndiyini göstərir. Eyni zamanda GUAM, BMT, ATƏT, QDİƏT kimi beynəlxalq platformalarda nümayiş etdirilən qarşılıqlı dəstək əməkdaşlığın regional və qlobal miqyasda səmərəli olmasını şərtləndirir.
Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri artıq ənənəvi ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraq strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Bu münasibətlər bölgədə sülhün, iqtisadi inkişafın və enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında həlledici rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin son bəyanatı bir daha göstərdi ki, bu əməkdaşlıq yalnız bu günün deyil, həm də gələcəyin strateji xəritəsində mühüm yer tutur.
Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərinin mühüm sütunlarından biri enerji diplomatiyasıdır. Bu sahə təkcə iqtisadi maraqlardan deyil, həm də geosiyasi məqsədlərdən qaynaqlanaraq, tərəflərin regional və qlobal güc mərkəzləri ilə əlaqələrində strateji alət kimi çıxış edir.
Azərbaycanın zəngin enerji resursları ilə Gürcüstanın əlverişli tranzit-coğrafi mövqeyi bir-birini tamamlayan strateji üstünlüklərdir. Bu tandem sayəsində hər iki ölkə Avropanın enerji xəritəsində etibarlı tərəfdaş statusu qazanmışdır.
Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) və Bakı-Tbilisi-Ərzurum neft və qaz kəmərləri enerji diplomatiyasının real ifadəsi olaraq regionun iqtisadi inteqrasiyasını stimullaşdırmış, eyni zamanda enerji ixracatında diversifikasiya siyasətinə təkan vermişdir. BTC vasitəsilə Qərb bazarlarına fasiləsiz enerji axını təmin olunur və bu, Avropa İttifaqı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi isə Azərbaycan-Gürcüstan enerji əməkdaşlığının qlobal miqyasda mühüm komponentidir. Bu layihə sayəsində Azərbaycan qazı Gürcüstan üzərindən Türkiyə, oradan isə Avropaya ötürülür. Bununla da Azərbaycan və Gürcüstan təkcə enerji istehsalçısı və tranzit ölkə kimi deyil, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən strateji oyunçular kimi çıxış edirlər.
Qeyd etmək vacibdir ki, enerji diplomatiyası yalnız texniki və iqtisadi müstəvidə deyil, həm də siyasi və təhlükəsizlik müstəvisində mühüm təsir gücünə malikdir. Bu sahədə əldə olunan uğurlar Azərbaycan diplomatiyasının çevikliyi, uzaqgörənliyi və balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunun nəticəsidir.
Eyni zamanda enerji layihələrinin həyata keçirilməsi regionda sülhün və sabitliyin möhkəmlənməsinə, yeni iqtisadi əməkdaşlıq formatlarının yaranmasına və bölgə ölkələrinin bir-birinə inteqrasiyasına xidmət edir. Azərbaycan-Gürcüstan enerji tandemi bu baxımdan unikal model kimi qəbul olunmaqdadır.
Hesab edirəm ki, enerji diplomatiyası vasitəsilə ölkəmizin milli maraqlarının qorunması və beynəlxalq nüfuzunun gücləndirilməsi prioritet vəzifələrdən biridir. Azərbaycan-Gürcüstan enerji tərəfdaşlığı bu baxımdan region üçün strateji əhəmiyyət daşıyan uğurlu və davamlı əməkdaşlıq modelidir.
Gələcək perspektivdə yaşıl enerji sahəsində də əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün ciddi potensial mövcuddur. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə COP29-un Bakıda keçirilməsi bu istiqamətdə əməkdaşlığa yeni imkanlar açır və Gürcüstanın bu prosesdə iştirakı ikitərəfli əlaqələrə əlavə dinamika qazandıra bilər.