İş adamı Cəbrayıl Cəbrayılov: “Xocalı faciəsi – əsrin faciəsi”

XX əsrin sonlarında Azərbaycan xalqının üzləşdiyi ən dəhşətli və qanlı hadisələrdən biri Xocalı faciəsidir. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hücum nəticəsində dinc, silahsız əhaliyə qarşı misli görünməmiş qəddarlıq törədildi. Bu faciə təkcə bir şəhərin yox, bütöv bir xalqın yaddaşına həkk olunmuş sağalmaz yara, insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi tarixə düşdü.

Xocalı şəhəri o dövrdə strateji əhəmiyyətə malik idi. Qarabağın mərkəzində yerləşən bu şəhər həm hava limanı, həm də mühüm yolların kəsişmə nöqtəsi idi. Lakin Xocalının əsas dəyəri onun coğrafi mövqeyi deyil, orada yaşayan insanların – uşaqların, qadınların, qocaların həyatları idi. Həmin gecə şəhər mühasirəyə alındı, dinc sakinlər qaçmağa məcbur edildi və amansızcasına qətlə yetirildi. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər, o cümlədən 63 uşaq, 106 qadın və 70 qoca xüsusi qəddarlıqla öldürüldü. Yüzlərlə insan yaralandı, yüzlərlə ailə başçısını itirdi, uşaqlar valideynsiz qaldı.

Xocalı faciəsi beynəlxalq humanitar hüququn, insan haqlarının kobud şəkildə pozulması idi. Bu hadisə yalnız Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütün bəşəriyyətə qarşı törədilmiş cinayətdir. Qətlə yetirilənlərin yalnız azərbaycanlı olduqlarına görə hədəf alınması, şəhərin yerlə-yeksan edilməsi soyqırımı siyasətinin bariz nümunəsidir.

Faciədən sonra Azərbaycanın siyasi rəhbərliyində yaşanan qarışıqlıq və zəiflik həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına mane olurdu. Lakin xalqın tələbi və tarixi zərurət nəticəsində hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı faciəsinə siyasi-hüquqi qiymət verilməsi istiqamətində mühüm addımlar atdı. 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Xocalı hadisələrinə hüquqi-siyasi qiymət verdi və bu faciə soyqırımı kimi tanındı. Ulu Öndər Heydər Əliyev hər zaman vurğulayırdı ki, Xocalı həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırılmalı, günahkarlar beynəlxalq hüquq qarşısında cavab verməlidir.

Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kurs sonrakı illərdə də davam etdirildi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində sistemli və məqsədyönlü siyasət həyata keçirdi. Onun rəhbərliyi ilə müxtəlif ölkələrdə Xocalı soyqırımı ilə bağlı tədbirlər, konfranslar, sərgilər təşkil olundu, bir sıra dövlətlərin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar bu faciəni tanıyan qərarlar qəbul etdilər.

Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Xocalı qurbanlarının qanı yerdə qalmayacaq və tarixi ədalət mütləq bərpa olunacaq. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun qazandığı möhtəşəm Qələbə bu baxımdan mühüm dönüş nöqtəsi oldu. 44 günlük müharibə nəticəsində torpaqlarımız işğaldan azad edildi, o cümlədən Xocalı rayonunun ərazisi də separatçı qüvvələrdən təmizləndi. Bu Qələbə şəhidlərimizin, o cümlədən Xocalı qurbanlarının ruhuna ehtiramın, tarixi ədalətin təntənəsi kimi qiymətləndirilir.

Xocalı faciəsi yalnız keçmişin ağrısı deyil, həm də gələcək nəsillər üçün bir dərsdir. Bu faciə göstərdi ki, milli birlik, güclü dövlətçilik və müasir ordu olmadan təhlükəsizliyi təmin etmək mümkün deyil. Məhz güclü dövlət və qətiyyətli siyasi iradə nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və regionda yeni reallıq yaratdı.

Bu gün azad olunmuş ərazilərdə, o cümlədən Xocalıda genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri aparılır. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, infrastruktur layihələri həyata keçirilir, həyat tədricən öz axarına qayıdır. Xocalı torpağında ucaldılan hər bir bina, salınan hər bir yol həm də faciə qurbanlarının xatirəsinə ehtiramın ifadəsidir. Bu, həm də dünyaya bir mesajdır: Azərbaycan xalqı heç vaxt öz faciəsini unutmayacaq, lakin eyni zamanda qurub-yaratmaq əzmi ilə gələcəyə addımlayacaq.

Xocalı – əsrin faciəsi adlandırılmasının səbəbi onun miqyası və qəddarlığıdır. Silahsız insanlara qarşı törədilən vəhşiliklər insanlıq tarixində qara səhifə kimi qalır. Bu hadisə bir daha sübut etdi ki, sülh və təhlükəsizlik yalnız ədalət üzərində qurula bilər. Ədalət isə həqiqətlərin tanınması və cinayətkarların cəzalandırılması ilə təmin olunur.

Bu gün hər il fevralın 26-da Azərbaycan xalqı Xocalı şəhidlərinin xatirəsini dərin ehtiramla yad edir. Anım mərasimləri, yürüşlər, beynəlxalq tədbirlər keçirilir. Məqsəd təkcə xatirəni yaşatmaq deyil, həm də həqiqətləri dünyaya çatdırmaqdır. Çünki unutqanlıq yeni faciələrə yol aça bilər.

Xocalı faciəsi Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biri olmaqla yanaşı, həm də milli birliyin və mübarizə ruhunun simvoluna çevrilmişdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti və Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi nəticəsində Xocalı həqiqətləri dünya miqyasında daha geniş tanınır, tarixi ədalətin bərpası istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olunur. Xocalı qurbanlarının xatirəsi xalqımızın qəlbində əbədi yaşayacaq və bu faciə heç zaman unudulmayacaq.