"Stimul Hospitalı"nın rəhbəri Bəxtiyar Ələkbərli: 20 Yanvar faciəsi – Azadlıq yolunda qanla yazılan tarix

Azərbaycan xalqının yaddaşına əbədi həkk olunmuş 20 Yanvar faciəsi XX əsrin ən dəhşətli və eyni zamanda ən şərəfli səhifələrindən biridir. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet imperiyasının öz dağılmaqda olan hakimiyyətini qorumaq məqsədilə Bakıda və respublikanın bir sıra bölgələrində həyata keçirdiyi hərbi təcavüz yüzlərlə günahsız insanın həyatına son qoydu. Lakin bu faciə təkcə qara bir səhifə deyil, həm də Azərbaycan xalqının azadlıq iradəsinin, milli ruhunun və müstəqillik əzminin sarsılmazlığını bütün dünyaya nümayiş etdirən tarixi bir dönüm nöqtəsidir.

1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də baş verən siyasi və iqtisadi böhran milli respublikalarda azadlıq və suverenlik ideyalarını gücləndirmişdi. Azərbaycanda isə bu proses daha kəskin xarakter almışdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, Dağlıq Qarabağda baş verən hadisələr, azərbaycanlı əhalinin öz doğma yurdlarından deportasiya olunması xalqın haqlı narazılığını artırmışdı. Bakı və digər şəhərlərdə keçirilən mitinqlər, yürüşlər xalqın öz hüquqlarını müdafiə etmək, ədalətsizliyə qarşı səsini ucaltmaq istəyindən doğurdu. Lakin sovet rəhbərliyi bu haqlı tələblərə dialoqla deyil, zorakılıqla cavab verməyi seçdi.

1990-cı il yanvarın 19-u axşam saatlarında Bakının informasiya blokadasına alınması, televiziya və radio yayımının dayandırılması artıq yaxınlaşan faciənin xəbərçisi idi. Həmin gecə sovet ordusunun ağır texnika ilə şəhərə yeridilməsi dinc əhaliyə qarşı açıq-aşkar hərbi təcavüz idi. Qadın, uşaq, yaşlı demədən insanların üzərinə atəş açıldı, tanklar küçələrdə hərəkət edən mülki avtomobilləri əzdi, evlərə, təcili yardım maşınlarına belə atəş açıldı. Rəsmi məlumatlara görə, 20 Yanvar hadisələri zamanı 130-dan çox insan həlak oldu, yüzlərlə insan yaralandı, çox sayda insan qanunsuz olaraq həbs edildi. Əslində isə itkilərin miqyası daha böyük idi.

Bu qanlı gecə Azərbaycan xalqının iradəsini sındırmadı, əksinə, onu daha da möhkəmləndirdi. Xalq başa düşdü ki, azadlıq asan əldə olunmur və müstəqillik yolunda böyük qurbanlar vermək lazım gəlir. 20 Yanvar şəhidlərinin qanı milli azadlıq mübarizəsinin müqəddəs rəmzinə çevrildi. Onların dəfni zamanı Bakının küçələrinə axışan yüz minlərlə insan sovet imperiyasına qarşı açıq etirazını, milli birliyini və həmrəyliyini nümayiş etdirdi. Bu, artıq qorxu səddinin aşıldığını göstərirdi.

20 Yanvar faciəsinə ilk siyasi-hüquqi qiymət verən dahi şəxsiyyət Ulu Öndər Heydər Əliyev oldu. Həmin günlərdə Moskvada yaşayan Heydər Əliyev Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək sovet rəhbərliyinin bu qanlı cinayətini kəskin şəkildə pislədi və dünya ictimaiyyətinə müraciət etdi. Bu, böyük cəsarət tələb edən tarixi bir addım idi. Müstəqillik əldə edildikdən sonra isə Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində siyasi və hüquqi qiymət verildi, şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi.

Bu gün 20 Yanvar şəhidlərinin uyuduğu Şəhidlər xiyabanı Azərbaycan xalqı üçün müqəddəs ziyarətgahdır. Hər il yanvarın 20-də minlərlə insan ora gələrək şəhidlərin məzarlarını ziyarət edir, onların xatirəsini ehtiramla yad edir. Bu, təkcə bir anım mərasimi deyil, həm də milli yaddaşın, tarixi məsuliyyətin və gələcək nəsillərə ötürülən azadlıq dərsinin təzahürüdür.

20 Yanvar faciəsi Azərbaycanın müstəqillik yolunda həlledici mərhələ oldu. Bu hadisədən sonra SSRİ-nin Azərbaycandakı mənəvi dayaqları tamamilə sarsıldı. Xalq artıq geri dönüş olmadığını, azadlıq yolunun başlanıldığını dərk etdi. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası məhz 20 Yanvar şəhidlərinin qanı bahasına mümkün oldu. Onlar öz canlarını fəda edərək gələcək nəsillərə azad, suveren bir Azərbaycan miras qoydular.

Bu gün müstəqil Azərbaycan güclü dövlətdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu və Prezident İlham Əliyevin uğurla davam etdirdiyi siyasət nəticəsində ölkəmiz regionun lider dövlətinə çevrilib. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbə də bir daha sübut etdi ki, 20 Yanvar şəhidlərinin başladığı azadlıq yolu zəfərlə davam edir. O şəhidlərin ruhu bu Qələbədə də bizimlə idi.

20 Yanvar faciəsi bizə həm kədər, həm də qürur yaşadır. Kədər – itirdiyimiz günahsız canlar üçün, qürur isə azadlıq uğrunda ölümə belə meydan oxuyan xalqın övladları olduğumuz üçün. Bu tarix heç vaxt unudulmamalı, gənc nəsillərə doğru-dürüst şəkildə çatdırılmalıdır. Çünki xalq yalnız öz tarixini unutmadıqda güclü olur.

20 Yanvar – matəm günü olmaqla yanaşı, eyni zamanda milli ləyaqət, şərəf və qəhrəmanlıq günüdür. Bu gün Azərbaycan xalqı baş əyərək deyil, başı uca şəkildə şəhidlərini anır. Onların xatirəsi qəlbimizdə, adları isə tariximizin qızıl səhifələrində əbədi yaşayacaq.