İş adamı Cəbrayıl Cəbrayılov: 20 Yanvar – Qanla yazılan tarix, azadlıqla taclanan yaddaş

20 Yanvar 1990-cı il Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz buraxmış, milli yaddaşımıza həm böyük faciə, həm də azadlıq yolunun başlanğıcı kimi həkk olunmuş taleyüklü bir gündür. Həmin gecə sovet imperiyasının hərbi-siyasi rəhbərliyi Bakıya və respublikanın bir sıra bölgələrinə qoşun yeridərək dinc əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşilik törətdi. Günahsız insanların qətlə yetirilməsi, şəhərin ağır texnika ilə mühasirəyə alınması, informasiya blokadasının yaradılması bir daha sübut etdi ki, imperiya öz dağılmasını zorakılıqla dayandırmağa çalışırdı. Lakin 20 Yanvar gecəsi Azərbaycan xalqının iradəsini qıra bilmədi, əksinə, bu iradəni daha da möhkəmləndirdi.

1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də gedən siyasi proseslər, milli azadlıq hərəkatlarının güclənməsi Azərbaycanı da əhatə etmişdi. Xalq öz hüquqlarını, milli kimliyini və müstəqil yaşamaq haqqını tələb edirdi. Bakıda və respublikanın digər bölgələrində keçirilən mitinqlər, etiraz aksiyaları məhz bu istəklərin ifadəsi idi. Lakin sovet rəhbərliyi bu haqlı tələblərə siyasi dialoqla deyil, zor gücü ilə cavab verməyi seçdi. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Bakıya yeridilən sovet ordusu dinc əhaliyə atəş açdı, yüzlərlə insanı qətlə yetirdi, minlərlə vətəndaşı yaraladı.

20 Yanvar faciəsi təkcə insan itkiləri ilə yadda qalmadı. Bu hadisə eyni zamanda SSRİ-nin hüquqi və mənəvi iflasının açıq göstəricisi oldu. Heç bir fövqəladə vəziyyət elan edilmədən, xəbərdarlıq olunmadan şəhərə qoşun yeridilməsi, mülki əhaliyə qarşı silahdan istifadə edilməsi beynəlxalq hüququn, insan haqlarının kobud şəkildə pozulması idi. Bu, sovet imperiyasının öz vətəndaşlarına qarşı törətdiyi dövlət terrorunun bariz nümunəsi idi.

Lakin 20 Yanvar gecəsi Azərbaycan xalqı yalnız qurban olmadı, həm də öz tarixi iradəsini ortaya qoydu. Şəhidlərin dəfn mərasimi ümumxalq etirazına, milli birliyin güclü nümayişinə çevrildi. Minlərlə insan təhlükəyə baxmayaraq şəhidlərini son mənzilə yola saldı. Bu mənzərə göstərdi ki, artıq qorxu sindromu qırılıb, xalq öz taleyinin sahibinə çevrilmək yolunu seçib. Məhz bu baxımdan 20 Yanvar faciəsi müstəqilliyə aparan yolun dönüş nöqtəsi kimi tarixə düşdü.

20 Yanvar hadisələrinə obyektiv və cəsarətli siyasi qiymətin verilməsi Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Faciədən dərhal sonra Moskvada verdiyi bəyanatla Heydər Əliyev sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etdi və baş verənləri Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət adlandırdı. Bu bəyanat o dövr üçün böyük siyasi cəsarət nümunəsi idi. Məhz bu mövqe 20 Yanvar faciəsinin yalnız milli yox, həm də beynəlxalq miqyasda tanıdılması üçün mühüm əsas yaratdı.

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra, xüsusilə Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışından sonra 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verildi. Milli Məclisin qərarı ilə bu faciə sovet rejiminin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayət kimi tanındı. 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan olundu, şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi. Şəhidlər xiyabanı milli yaddaşın, azadlıq uğrunda mübarizənin müqəddəs rəmzinə çevrildi.

Bu gün Ulu Öndərin siyasi kursu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyev 20 Yanvar faciəsini Azərbaycan tarixinin ən ağrılı, eyni zamanda ən şərəfli səhifələrindən biri kimi dəyərləndirir. Onun Şəhidlər xiyabanını hər il ziyarət etməsi, şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etməsi təkcə bir ənənə deyil, dövlətçilik yaddaşının yaşadılmasıdır. Bu ziyarətlər gənc nəsilə açıq mesajdır: müstəqillik asan qazanılmayıb və onun qorunması hər bir vətəndaşın borcudur.

44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Zəfər 20 Yanvar şəhidlərinin arzularının gerçəkləşdiyini sübut etdi. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad edilməsi göstərdi ki, azadlıq uğrunda canlarını qurban verənlərin qanı yerdə qalmayıb. Bu Qələbə 20 Yanvar faciəsinin kədərli salnaməsini milli qürur və ədalət salnaməsi ilə tamamladı.

Bu gün 20 Yanvar şəhidləri yalnız faciənin qurbanları kimi deyil, müstəqil Azərbaycan dövlətinin ilk yolçuları kimi anılır. Onların xatirəsi Azərbaycan xalqının milli kimliyinin, azadlıq iradəsinin ayrılmaz hissəsidir. 20 Yanvar bizə xatırladır ki, azadlıq bəzən ən ağır bədəllər hesabına qazanılır, lakin bu azadlıq uğrunda birləşən xalqı heç bir güc sındıra bilməz.

Nəticə etibarilə 20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixində həm dərin hüzn, həm də böyük qürur günüdür. Bu tarix milli yaddaşımızı formalaşdırır, bizi keçmişdən dərs almağa və gələcəyə daha möhkəm addımlarla irəliləməyə çağırır. 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yaşadıqca, Azərbaycan dövləti də onların idealları üzərində daha da güclənəcək və müstəqillik yolu daim qorunacaq.