Tofiq Əhmədov: “Xocalı – Tarixin unudulmaz qara gecəsi”

1992-ci ilin 26 fevralı Azərbaycan xalqının tarixində unudulmaz, eyni zamanda qanlı və ağrılı bir gün kimi yadda qaldı. Xocalı şəhərində baş verən dəhşətli hadisələr təkcə bir yaşayış məntəqəsinin taleyi deyil, bütöv bir xalqın üzləşdiyi faciə idi. Bu hadisə dinc əhaliyə qarşı törədilmiş amansız cinayətdir və insanlıq tarixinin ən qəddar səhifələrindən biridir. Xocalı faciəsi yalnız Azərbaycanın deyil, bütün bəşəriyyətin vicdanına xitab edən bir sınaqdır.

O gecə şəhər mühasirəyə alınmışdı. Qadınlar, uşaqlar, qocalar və silahsız sakinlər çıxış yolları axtarırdılar. Şaxtalı, qarlı gecədə meşələrə və çölə çıxan sakinlər amansız güllə atəşinə tutuldu. 613 nəfər qətlə yetirildi, yüzlərlə insan yaralandı, minlərlə insan əsir və girov götürüldü. Ailələr dağılmış, uşaqlar valideynsiz qalmış, ailə ocaqları sönmüşdü. Bu rəqəmlər yalnız statistik göstərici deyil; onlar yarımçıq qalmış həyatların, bitməmiş arzuların və sarsılmış talelərin əksidir.

Xocalı hadisəsi təsadüfi hərbi əməliyyat deyildi. Bu, əvvəlcədən planlaşdırılmış, məqsədli şəkildə mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş qətliam idi. Beynəlxalq humanitar hüquq kobud şəkildə pozuldu, müharibənin qəbul etdiyi normalar tapdalandı. İnsanların yalnız milli mənsubiyyətinə görə hədəfə alınması bu hadisəni soyqırımı kimi xarakterizə edir. Xocalı faciəsi təkcə Azərbaycan xalqına qarşı deyil, insanlıq əleyhinə törədilmiş cinayətdir.

Faciədən sonrakı illərdə ölkəmiz çətin siyasi və hərbi vəziyyətlə üz-üzə idi. Lakin xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı hadisəsinə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilməsini təmin etdi. Onun təşəbbüsü ilə Milli Məclis Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıdı. Heydər Əliyev daim vurğulayırdı ki, bu cinayət unudulmamalı, həqiqətlər beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmalı və günahkarlar layiqli cəzasını almalıdır. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində Xocalı mövzusu milli dövlət siyasətinin prioritetinə çevrildi.

Bu siyasi xətt bu gün də uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması üçün ardıcıl fəaliyyət göstərir. Müxtəlif ölkələrdə anım tədbirləri keçirilir, beynəlxalq təşkilatlar qarşısında bu faciənin soyqırımı kimi tanınması üçün təşəbbüslər irəli sürülür. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bildirib ki, Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim uca tutulacaq və onların qanı yerdə qalmayacaq.

2020-ci ildə başa çatan Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixi ədaləti bərpa etməsi ilə nəticələndi. İşğal altında olan torpaqlar azad edildi, ərazi bütövlüyümüz təmin olundu. Bu Qələbə yalnız hərbi uğur deyil, həm də milli qürur və ləyaqətin təntənəsi idi. Xocalı şəhidlərinin ruhu qarşısında borcumuzun bir hissəsi yerinə yetirildi. Azərbaycan xalqı göstərdi ki, o, heç vaxt işğal və ədalətsizliklə barışmayacaq.

Azad edilmiş ərazilərdə geniş quruculuq və bərpa işləri aparılır. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən tikilir, yollar çəkilir, sosial obyektlər inşa olunur. Məqsəd yalnız fiziki bərpa deyil, həm də insanların doğma yurdlarına qayıdışını təmin etməkdir. Hər yeni tikilən bina, hər çəkilən yol gələcəyə inamın simvoludur. Xocalının yenidən dirçəldilməsi milli iradənin və dövlət gücünün parlaq nümunəsidir.

Xocalı faciəsi xalqımızı sarsıtsa da, onu qırıla bilmədi. Əksinə, bu hadisə milli birliyi möhkəmləndirdi, dövlətçilik və güclü ordu quruculuğunun əhəmiyyətini göstərdi. Bu gün Azərbaycan regionun aparıcı və güclü dövlətlərindən biri kimi öz müstəqil siyasətini qətiyyətlə davam etdirir.

Hər il fevral ayında ölkəmizdə və dünyanın müxtəlif yerlərində Xocalı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilir. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində və dövlət qurumlarında tədbirlər keçirilir, gənc nəsil bu tarixi öyrənir və yaddaşını gələcəyə daşıyır. Çünki unudulmuş tarix təkrar ola bilər, lakin yaddaş həm ədalətin, həm də gələcəyin təminatıdır.

Xocalı adı artıq sadəcə coğrafi məkan deyil. Bu söz həm ağrını, həm də qüruru ifadə edir. Şəhidlərin səssiz harayı illər keçsə də susmur və ədalət tələb edir. Azərbaycan xalqı isə bu ədalətin tam bərpasına qədər mübarizəsini davam etdirəcəkdir. Xocalı bizim qan yaddaşımızdır və bu yaddaş yaşadıqca həqiqət də yaşayacaqdır.

Tofiq Əhmədov

Zaqatala Rih-nin Birinci müavini