Dilqəm Məhərrəmov: “Xocalı – Qanla yazılmış həqiqət və əbədi yaddaş”

1992-ci ilin 26 fevral gecəsi Azərbaycan xalqının taleyində silinməz iz qoydu. Xocalı şəhərində baş verən dəhşətli hadisələr tariximizin ən ağrılı səhifələrindən birinə çevrildi. Bu faciə yalnız bir şəhərin süqutu deyil, insanlıq dəyərlərinin tapdanması, mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilən amansız cinayət idi. Xocalı həmin gecə həm qan, həm də göz yaşı ilə yadda qaldı.

Mühasirəyə alınmış şəhərin sakinləri ağır şəraitdə yaşayırdı. Elektrik, ərzaq, tibbi yardım çatışmazlığı insanları ümidsiz vəziyyətə salmışdı. Fevralın şaxtalı gecəsində şəhərdən çıxmağa çalışan dinc sakinlər – qadınlar, uşaqlar, qocalar – qar və şaxta altında meşələrə doğru üz tutdular. Lakin onların çoxu yolda xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirildi. 613 nəfərin öldürülməsi, yüzlərlə insanın yaralanması və əsir götürülməsi Xocalı faciəsinin miqyasını göstərir. Bu rəqəmlər arxasında isə yarımçıq qalmış ömürlər, sönmüş ocaqlar və bitməmiş arzular dayanırdı.

Xocalı hadisəsi təsadüfi hərbi əməliyyat deyildi. Bu, əvvəlcədən planlaşdırılmış və məqsədli şəkildə mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş hücum idi. Beynəlxalq humanitar hüququn prinsipləri kobud şəkildə pozuldu, müharibə qanunları tapdalandı. İnsanların yalnız milli mənsubiyyətinə görə hədəfə alınması bu faciəni insanlıq əleyhinə cinayət kimi xarakterizə etməyə əsas verir. Xocalı, əslində, bütün bəşəriyyətə qarşı yönəlmiş vəhşilik idi.

Faciədən sonrakı illərdə Azərbaycan çətin siyasi və hərbi sınaqlarla üzləşmişdi. Lakin xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı hadisəsinə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə nail oldu. Onun təşəbbüsü ilə Milli Məclis Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıdı. Heydər Əliyev daim vurğulayırdı ki, bu cinayət unudulmamalı, həqiqətlər dünya ictimaiyyətinə çatdırılmalı və günahkarlar layiqli cəzasını almalıdır. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində Xocalı mövzusu dövlət səviyyəsində prioritet məsələyə çevrildi.

Bu siyasi kurs bu gün də davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması istiqamətində ardıcıl və prinsipial siyasət həyata keçirir. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən anım tədbirləri, qəbul edilən qətnamələr və diplomatik təşəbbüslər nəticəsində Xocalı faciəsi artıq beynəlxalq müstəvidə geniş şəkildə tanınır. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim uca tutulacaq və tarixi ədalət bərpa olunacaqdır.

2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixi ədaləti bərpa etməsi ilə nəticələndi. İşğal altında olan torpaqlar azad edildi, ərazi bütövlüyümüz təmin olundu. Bu Qələbə təkcə hərbi uğur deyil, həm də milli qürur və ləyaqətin təntənəsi idi. Xocalı şəhidlərinin ruhu qarşısında borcumuzun bir hissəsi yerinə yetirildi. Azərbaycan xalqı göstərdi ki, o, heç vaxt işğal və ədalətsizliklə barışmayacaq.

Bu gün azad edilmiş ərazilərdə geniş quruculuq və bərpa işləri həyata keçirilir. Dağıdılmış şəhərlər yenidən qurulur, yollar çəkilir, sosial obyektlər inşa edilir. Məqsəd yalnız fiziki infrastrukturun bərpası deyil, həm də həyatın yenidən dirçəldilməsidir. Xocalı torpağında yenidən həyatın canlanması milli iradənin və dövlət gücünün parlaq göstəricisidir.

Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqını sarsıtsa da, onu sındıra bilmədi. Əksinə, bu hadisə milli birliyi daha da möhkəmləndirdi. Xalq dövlətçilik ətrafında sıx birləşdi, güclü ordu quruculuğu prioritetə çevrildi. Bu gün Azərbaycan regionun aparıcı dövlətlərindən biri kimi öz müstəqil siyasətini qətiyyətlə davam etdirir.

Hər il fevral ayında Xocalı qurbanlarının xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, dövlət qurumlarında anım mərasimləri keçirilir. Gənc nəsil bu tarixi öyrənir və yaddaşını gələcəyə daşıyır. Çünki Xocalı unudulmamalıdır. Unudulan faciələr təkrarlana bilər, lakin yaddaş ədalətin bərpası üçün ən güclü silahdır.

Xocalı artıq sadəcə coğrafi ad deyil. O, xalqımızın qan yaddaşıdır. O, həm kədərin, həm də qürurun simvoludur. Şəhidlərin səssiz harayı illər keçsə də susmur və ədalət tələb edir. Azərbaycan xalqı isə bu ədalətin tam bərpasına qədər mübarizəsini davam etdirəcəkdir.

Xocalı faciəsi tariximizin ən ağır səhifələrindən biridir. Lakin bu faciə eyni zamanda milli dirçəlişin, birliyin və mübarizə əzminin rəmzinə çevrilmişdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi xətt və Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi nəticəsində Xocalı həqiqətləri dünya miqyasında daha geniş tanınır. Xocalı şəhidlərinin xatirəsi isə xalqımızın qəlbində əbədi yaşayacaqdır.

Dilqəm Məhərrəmov

Tibb üzrə fəlsəfə doktoru