Azərbaycanın ilk poliqrafçı alimi Şəddad Cəfərov: “Xocalı – Tarixin qara gecəsi, xalqın sarsılmaz yaddaşı”
1992-ci ilin 26 fevral gecəsi Azərbaycan tarixində silinməz iz buraxdı. Xocalı şəhərində baş verən dəhşətli hadisələr təkcə bir yaşayış məntəqəsinin faciəsi deyil, bütöv bir xalqın qəlbinə vurulan sağalmaz yara oldu. O gecə insanlıq öz ən ağır sınaqlarından birini yaşadı. Silahsız, müdafiəsiz mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilən hücum dünya tarixində ən amansız qətliamlardan biri kimi yadda qaldı.
Xocalı mühasirəyə alınmışdı. Şəhərin dinc sakinləri – qadınlar, uşaqlar, qocalar – çıxış yolu axtararaq qarlı, şaxtalı gecədə meşələrə tərəf üz tutdular. Lakin onları ölüm izləyirdi. 613 nəfər qətlə yetirildi, yüzlərlə insan yaralandı, 1000-dən çox sakin əsir götürüldü. Onlarla ailə tamamilə məhv edildi. Bu rəqəmlər arxasında isə qırılmış talelər, yarımçıq qalmış arzular və ömürlər dayanırdı.
Xocalıda baş verənlər təsadüfi hadisə deyildi. Bu, planlaşdırılmış və məqsədli şəkildə həyata keçirilmiş kütləvi qırğın idi. Beynəlxalq humanitar hüquq normaları kobud şəkildə pozuldu, müharibənin belə qəbul etmədiyi vəhşiliklər törədildi. Mülki əhaliyə qarşı törədilən cinayətlər insanlıq əleyhinə əməllər kimi qiymətləndirilməlidir. Xocalı faciəsi təkcə Azərbaycan xalqına deyil, bütün bəşəriyyətə qarşı edilmiş cinayətdir.
Faciədən sonrakı illərdə Azərbaycan ağır siyasi və hərbi vəziyyətlə üz-üzə idi. Lakin xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı hadisəsinə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymətin verilməsini təmin etdi. Onun təşəbbüsü ilə Milli Məclis Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıdı. Heydər Əliyev bu hadisəni xalqın yaddaşında yaşatmaq, həqiqətləri beynəlxalq aləmə çatdırmaq üçün ardıcıl və prinsipial siyasət həyata keçirdi. O, daim bildirirdi ki, ədalət gec də olsa bərpa olunmalıdır.
Bu gün həmin siyasi xətt uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin dünya miqyasında tanıdılması istiqamətində geniş fəaliyyət göstərir. Onun rəhbərliyi ilə müxtəlif ölkələrdə keçirilən tədbirlər, qəbul olunan qətnamələr və aparılan diplomatik işlər nəticəsində Xocalı faciəsi artıq beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən daha geniş şəkildə tanınır. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim uca tutulacaq və bu cinayətin günahkarları unudulmayacaq.
2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixi ədaləti bərpa etməsi ilə nəticələndi. İşğal altında olan torpaqlar azad edildi, ərazi bütövlüyümüz təmin olundu. Bu Qələbə həm də Xocalı şəhidlərinin ruhuna verilən ən böyük təsəlli idi. Azərbaycan xalqı göstərdi ki, nə qədər ağır sınaqlardan keçsə də, iradəsi qırılmazdır və öz haqq mübarizəsini sona qədər aparmaq əzmindədir.
Bu gün azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri aparılır. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, infrastruktur layihələri həyata keçirilir, insanlar öz doğma torpaqlarına qayıtmağa hazırlaşır. Xocalının yenidən dirçəldilməsi təkcə fiziki bərpa deyil, həm də mənəvi ədalətin təntənəsidir. Hər yeni tikili, hər salınan yol gələcəyə inamın simvoludur.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqını sarsıtsa da, onu bir daha birləşdirdi. Bu hadisə milli həmrəyliyi gücləndirdi, dövlətçiliyin əhəmiyyətini daha aydın göstərdi. Güclü dövlət və güclü ordu anlayışı artıq həyatın diktə etdiyi zərurətə çevrildi. Bu gün Azərbaycan regionda söz sahibi olan güclü və müstəqil dövlətdir.
Hər il fevral ayında ölkənin hər yerində Xocalı şəhidlərinin xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir. Anım mərasimləri, konfranslar, sərgilər keçirilir, dünya ictimaiyyətinə müraciətlər ünvanlanır. Gənc nəsil Xocalı həqiqətlərini öyrənir, tarixini tanıyır və bu yaddaşı gələcəyə daşımaq məsuliyyətini dərk edir. Çünki Xocalı yalnız keçmiş deyil – o, həm də gələcək üçün ibrət dərsidir.
Xocalı adı artıq bir şəhərin adı olmaqdan çıxıb. Bu söz həm ağrını, həm də mübarizəni ifadə edir. O, həm kədərin, həm də qürurun simvoludur. Ağrının içindən doğan güc, kədərin içindən yaranan birlik Xocalının ən böyük dərsidir.
Xocalı faciəsi insanlıq tarixinin qara səhifələrindən biridir. Lakin bu faciə Azərbaycan xalqının iradəsini sındıra bilmədi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti və Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi nəticəsində Xocalı həqiqətləri dünyaya çatdırılır, tarixi ədalətin bərpası istiqamətində ardıcıl addımlar atılır. Xocalı bizim qan yaddaşımızdır və bu yaddaş yaşadıqca ədalət uğrunda mübarizə də davam edəcəkdir.
