Ədalət və elm arasında körpü: məhkəmə-tibbi ekspertiza institutu

Arhd.az İnformasiya Agentliyinin rəhbəri, beynəlxalq hüquq üzrə ekspert, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru İsmail Zalov Türkiyə Respublikasında Ədliyyə Tibbi Ekspertizasının uzmanı, məhkəmə-tibbi ekspert Dr. Gül Bozdemir ilə rəsmi elmi-peşəkar görüş keçirmişdir.

Görüş çərçivəsində məhkəmə-tibbi ekspertiza institutunun hüquqi sistemlərdəki yeri və funksional əhəmiyyəti ətraflı şəkildə müzakirə olunmuş, hüquq və tibb elmləri arasında mövcud olan interdisiplinar əlaqələrin normativ-praktik müstəvidə tətbiqi məsələləri təhlil edilmişdir. Xüsusilə, məhkəmə-tibbi rəyin sübutetmə prosesində rolu, hüquqi qərarların elmi əsaslandırılmasında tibbi ekspertiza mexanizmlərinin əhəmiyyəti vurğulanmışdır.

Müzakirələr zamanı Avropa məhkəmə-tibbi ekspertiza modeli ilə Türkiyə və Azərbaycan məhkəmə-tibbi ekspertiza sistemləri müqayisəli hüquqi-analitik yanaşma əsasında araşdırılmış, struktur oxşarlıqları, metodoloji yanaşmalar və institusional inkişaf göstəriciləri diqqətə çatdırılmışdır. Bu kontekstdə Azərbaycan Ədliyyə Tibbi Ekspertizasının peşəkarlıq səviyyəsi, operativ fəaliyyəti və beynəlxalq standartlara uyğunluğu yüksək qiymətləndirilmişdir.

Görüşün nəticəsi olaraq, məhkəmə-tibbi ekspertizanın müasir hüquq sistemlərində yalnız yardımçı mexanizm deyil, ədalətli mühakimənin təminində strateji əhəmiyyət daşıyan fundamental institut olduğu bir daha elmi-nəzəri baxımdan təsdiq edilmişdir.

Müasir hüquq sistemlərində ədalətli mühakimənin təmin olunması təkcə normativ hüquqi mexanizmlərlə deyil, eyni zamanda elmi əsaslandırılmış sübutların obyektiv qiymətləndirilməsi ilə sıx şəkildə bağlıdır. Bu baxımdan məhkəmə-tibbi ekspertiza hüquq və tibb elmlərinin kəsişməsində formalaşan fundamental institut kimi çıxış edir və cinayət, mülki, inzibati və insan hüquqları ilə bağlı proseslərdə mühüm funksional rol oynayır.

Məhkəmə-tibbi ekspertiza institutunun inkişaf səviyyəsi birbaşa olaraq hüquqi qərarların keyfiyyəti, sübutetmə prosesinin elmi əsaslandırılması və hüquqi ədalət prinsiplərinin reallaşdırılması ilə əlaqəlidir. Xüsusilə insan həyatına, sağlamlığına və fiziki toxunulmazlığına dair işlərdə tibbi rəyin obyektivliyi və metodoloji düzgünlüyü məhkəmələrin qərarvermə mexanizminə həlledici təsir göstərir. Bu kontekstdə tibbi ekspertiza hüquq sisteminin yardımçı elementi deyil, onun struktur dayanıqlığını təmin edən əsas komponentlərdən biri kimi qiymətləndirilməlidir.

Avropa ölkələrində formalaşmış məhkəmə-tibbi ekspertiza modelləri elmi-metodoloji standartlar, institusional müstəqillik və beynəlxalq akkreditasiya mexanizmləri baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə və Azərbaycan məhkəmə-tibbi ekspertiza sistemləri isə son illərdə aparılan institusional islahatlar, normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi və kadr potensialının gücləndirilməsi nəticəsində regional və beynəlxalq praktikaya inteqrasiya istiqamətində mühüm irəliləyişlər əldə etmişdir.

Bu məqalənin məqsədi Avropa məhkəmə-tibbi ekspertiza modeli ilə Türkiyə və Azərbaycan təcrübəsini interdisiplinar hüquqi-analitik yanaşma əsasında müqayisə etmək, hüquq və tibb elmləri arasında qarşılıqlı funksional əlaqələri müəyyənləşdirmək və məhkəmə-tibbi ekspertizanın müasir hüquq sistemlərində strateji rolunu elmi-nəzəri aspektdən əsaslandırmaqdır. Məqalədə həmçinin məhkəmə-tibbi ekspertiza rəyinin sübutetmə prosesindəki hüquqi çəkisi, qərarların legitimliyinə təsiri və ədalətli məhkəmə hüququnun təmin olunmasında oynadığı rol təhlil ediləcəkdir.